Lęki okresów dzieciństwa

Każdy z nas odczuwa lęk. Jest to uczucie, które powoduje, że czujemy się zagrożeni. O lęku mówimy wtedy, gdy obawiamy się czegoś, co nie zagraża nam bezpośrednio – w odróżnieniu do strachu, który jest reakcją na realne niebezpieczeństwo, uaktywnia nas do walki lub ucieczki.
Na każdym etapie naszego życia pojawiają się różnego typu lęki – od lęku przed potworami z szafy w wieku dziecięcym, po lęk przed odejściem partnera w dorosłości. Niektóre z nich możemy uznać za całkowicie normalne na pewnym etapie rozwoju. Oczywiście nie należy bagatelizować odczuwanego przez dziecko czy nastolatka lęku – jest to realne, silne odczucie, które niesie za sobą elementy myśli i fizjologii (przyspieszone bicie serca, przyspieszony oddech, nadmierna potliwość, dreszcze itp.), które mogą napędzać lęk. Dlatego warto jest skorzystać z pomocy profesjonalistów, którzy pomogą dziecku zrozumieć naturę lęku, to jak się objawia, a także co go wywołuje. Należy pamiętać, że niektóre lęki wiążą się z obawą przed opuszczeniem lub potrzebą otrzymania uwagi od bliskiej osoby. Mogą być także następstwem trudnej i nieoczekiwanej sytuacji. Dlatego warto też zbadać przyczyny, w których dany lęk się ujawnił i jaką pełni funkcję.

Które z lęków należy uznać za przejaw normalnego rozwoju?
W okresie wczesnego dzieciństwa (do 5/6 lat, wiek przedszkolny) do lęków będących przejawem normalnego rozwoju zaliczamy:
– lęk przed rozstaniem z opiekunem (lęk separacyjny), który wiąże się z pierwszym rozstaniem z rodzicem podczas pójścia do przedszkola
– przed obcymi ludźmi (których widzi się po raz pierwszy lub bardzo rzadko, a których spotyka się coraz częściej w nowych sytuacjach)
– przed upadkiem, który wiąże się z wzrastającą samodzielnością dziecka
– przed rzeczami sprawiającymi ból (np. igłami)
– przed głośnymi, nagłymi dźwiękami (np. budzik, grzmot, syrena alarmowa)
– przed gwałtownymi/nieoczekiwanymi zmianami w otoczeniu (np. przeniesieniu kącika do zabawy w inne miejsce)

W okresie średniego dzieciństwa (5/6-12/13 lat, wiek szkolny) do lęków będących przejawem normalnego rozwoju zaliczamy:
– lęk przed zwierzętami
– przed ciemnością
– przed wyobrażonymi postaciami, stworami, światem nadprzyrodzonym (np. potworami, czarownicami), który wiąże się z rozwojem wyobraźni
– przed złymi ludźmi (np. złodziejami, włamywaczami), co wiąże się z początkami rozwoju sumienia i rozróżniania dobra od zła
– przed niebezpiecznymi sytuacjami, pokazywanymi w mediach (np. wypadkiem, klęskami naturalnymi)
– przed wizytą u lekarza, dentysty, przed szpitalem
– przed pozostaniem samemu, zgubieniem się

W okresie późnego dzieciństwa i adolescencji (12/13-18 lat) do lęków będących przejawem normalnego rozwoju zaliczamy
– przed niepowodzeniem, porażką, co wiąże się z rozwojem myślenia logicznego i rozumowania, a także potrzebą poczucia sprawczości i uznania
– przed brakiem akceptacji, krytyką innych (w tym okresie duże znaczenie ma grupa rówieśnicza, zaspokajająca potrzebę przynależności)
– przed śmiercią, zranieniem

Patrycja Jagiełłowicz